6222 Sayılı Sporda Şiddet ve Düzensizliğin Düzenlenmesi Hakkında Kanun, 14/04/2011 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Kanunun amacı, ”müsabaka öncesinde, esnasında veya sonrasında spor alanları ile bunların çevresinde, taraftarların sürekli veya geçici olarak gruplar halinde bulundukları yerlerde veya müsabakanın yapılacağı yere gidiş ve geliş güzergâhlarında şiddet ve düzensizliğin önlenmesidir.” şeklinde tanımlanmıştır.
6222 Sayılı Kanun’da genel olarak; spor alanı, antrenman alanı, müsabaka alanı, seyir alanı, özel seyir alanı ibarelerine yer verilmiş ve her birinin tanımı yapılmıştır. Fakat kanun kapsamındaki her ihlalin yalnızca bahsi geçen alanlar içerisinde değil; basın yayın yoluyla ve görsel, işitsel, yazılı veya elektronik kitle iletişim araçları ile de gerçekleştirilebileceği unutulmamalıdır.
6222 Sayılı Kanun’da Yapılan Değişiklik
6222 sayılı Kanun’un 14. maddesinde, spor alanlarında taraftarların grup halinde veya münferiden belirli bir kişiyi hedef veya muhatap alıp almadığına bakılmaksızın duyan veya gören kişiler tarafından tehdit veya hakaret olarak algılanacak tarzda aleni olarak söz ve davranışlarda bulunmaları halinde, fiilleri daha ağır cezayı gerektiren başka bir suç oluşturmadığı takdirde, şikayet şartı aranmaksızın, failler hakkında elli günden az olmamak üzere adli para cezası verileceği hükme bağlanmıştır.
Kanun’da 2019 yılında yapılan değişiklikle, ilgili maddenin “Hakaret içeren tezahürat” şeklindeki başlığı, “Tehdit veya hakaret içeren tezahürat” olarak değiştirilmiş ve bu maddede düzenlenen suç tipinin kapsamı genişletilerek, hakaretin yanı sıra tehdit olarak algılanacak tarzdaki eylemler de suç kapsamına alınmıştır.
Bununla birlikte 2019 yılında yapılan düzenlemeyle 14. maddeye eklenen 4. fıkra uyarınca; bu fiillerin her türlü yazılı, görsel, işitsel veya elektronik kitle iletişim aracıyla işlenmesi hâlinde de failin cezalandırılacağı hükme bağlanmıştır. Bahsi geçen elektronik kitle iletişim araçları ibaresinin; internet ve sosyal medyayı da kapsadığını belirtmek gerekir. (Dülger, 2018, s. 487)
Son dönemle özellikle futbolda rekabetin taraftarlar arasında sosyal medyaya taşındığı görülmektedir Taraftarlar sevinçlerini, hüzünlerini ve öfkelerini sosyal medyaya sıkça yansıtmaktadır. Sadece taraftarlar değil kulüpler de sosyal medyayı aktif bir şekilde kullanmaktadır. Bu durum ihlalleri de beraberinde getirmekte spor alanlarında olan hakaret veya tehdit içerikli sözler sosyal medyada da kendini göstermektedir. İşte bu bağlamda sosyal medya üzerinden de oluşabilecek sporda şiddet eylemlerinin önlenmesi amacıyla belirtilen maddeye eklenen fıkrayla cezai yaptırımlar öngörülmüştür.
Tehdit veya Hakaret İçeren Tezahürat
Kanunda eylem, “taraftarların grup halinde veya münferiden belirli bir kişiyi hedef veya muhatap alıp almadığına bakılmaksızın duyan veya gören kişiler tarafından tehdit veya hakaret olarak algılanacak tarzda aleni olarak söz ve davranışlar” olarak tanımlanmıştır. Bu bağlamda özellikle bir hedef veya muhatap alınıp alınmadığına bakılmaksızın tehdit veya hakaret olarak algılanacak her türlü eylem suç olarak kabul edilebilecektir.
Fakat belirtmek gerekir ki, eylemlere yönelik tespit yapılırken yani bu suç kapsamına girip girmeyeceği değerlendirilirken sporun türü, özellikleri, taraftarların psikolojisi, sözlere yüklenen anlamlar vb. iyi tahlil edilmelidir. Eleştiri ve mizah niteliğinde olan paylaşımların ise ifade hürriyeti kapsamında değerlendirileceği ve bu suçun unsurlarını oluşturmayacağı kanaati hakimdir. (Kara, 2021, s. 57)
Nitekim Yargıtay 19. Ceza Dairesi’nin 17/05/2016 T. 2015/33944 E. 2016/18153 K. sayılı ilamında, “…Yine bu suç bakımından failin cezalandırılabilmesi için, söylenen sözlerin veya yapılan davranışların duyan veya gören kişiler tarafından hakaret olarak algılanacak tarzda ve aleni bir şekilde gerçekleştirilmesi gerektiğinden, bu husus, toplumun genel değer yargıları ve ortak edep duygusuna göre belirlenecektir. Fikri içeriğe sahip olmayan, kötü bir özelliği veya huyu ifade eden sözler ve küfür niteliğinde söz söylemek ve davranışlarda bulunmak suretiyle kötü tezahürat bu suçu oluşturur, rakip takımın moralini bozucu nitelikte ve fakat kendi takımlarına destek mahiyetindeki hicvedici sözler ise bu suçu oluşturmamaktadır…” değerlendirmelerine yer vererek hicvedici nitelikteki sözlerin bu suçu oluşturmayacağını vurgulamıştır.
Belirli bir kişiyi hedef veya muhatap alıp almadığına bakılmaksızın duyan veya gören kişiler tarafından tehdit veya hakaret olarak algılanacak tarzda aleni olarak söz ve davranışların sosyal medya paylaşımı yoluyla gerçekleştirilmesi de elbette mümkündür. Örneğin; bir kulübe küfür etmek, ona karşı yazılan küfürlü tezahüratların sözlerini paylaşmak veya camiaya yönelik tehdit içerikli sözler yazmak taraftarların sıklıkla başvurduğu hukuka aykırı davranışlardandır. Kanunda getirilen yeni düzenlemeyle bu durum artık 6222 sayılı Kanun kapsamında suç olarak düzenlenmiş ve hukuka aykırı paylaşımlarda bulunan kişiye yaptırım uygulanacağı hükme bağlanmıştır.
Kanunun 14. maddesinde bahsi geçen suçun düzenlemesi yapılmış, suçun tanımı ve yaptırımına yer verilmiştir. Fakat belirtmek gerekir ki, ilgili suç yönünden, “fiili daha ağır cezayı gerektiren başka bir suç oluşturmadığı takdirde” koşulu bulunmaktadır. Bu koşul, 6222 sayılı Kanun’da bulunan suçlar için genel bir ilke niteliğindedir. Failin eylemi daha ağır bir suçu oluşturması halinde o suçtan işlem yapılacaktır. Örnek vermek gerekirse; bir futbolcunun açıkça ölümle tehdit edildiği bir sosyal medya paylaşımında TCK’da düzenlenen tehdit suçu devreye girecektir. (Kara, 2021, s. 58)
Matufiyet Şartı Sorunu
Bahsi geçen matufiyet, kelime anlamı olarak, “yöneliklik, yönelmiş olmaklık” olarak tarif edilmektedir. Matufiyet şartı ise içtihatlarda; adı, sanı, kimliği belli olmasa da ona yöneldiği konusunda kuşku bırakmayacak şekilde ithamlara, yönelimlere yer veren ifadeler olarak kabul edilmektedir.
Örneğin TCK’da düzenlenen hakaret suçunda matufiyet şartı aranmaktadır. Yani hakaretin kime yöneldiğinin belli veya belirlenebilir olması gerekmektedir. Fakat 6222 sayılı Kanun’un 14. maddesinde düzenlenen suça ilişkin “taraftarların grup halinde veya münferiden belirli bir kişiyi hedef veya muhatap alıp almadığına bakılmaksızın” ibaresine yer verildiği için bu suçun oluşması için matufiyet şartı aranmayacaktır.
Suçun Cezası
Kanun’da, fiilleri daha ağır cezayı gerektiren başka bir suç oluşturmadığı takdirde, şikayet şartı aranmaksızın, failler hakkında elli günden az olmamak üzere adli para cezasına hükmolunacağı belirtilmiştir. Sosyal medya yoluyla hakaret veya tehdit içeren sözler sarf edilmesi halinde yine aynı cezaya hükmolunacaktır.
Kanun’un 14. maddesinin 2. fıkrasında “Spor alanlarında toplum kesimlerini din, dil, ırk, etnik köken, cinsiyet veya mezhep farkı gözeterek hakaret oluşturan söz ve davranışlarda bulunan kişi, fiili daha ağır cezayı gerektiren başka bir suç oluşturmadığı takdirde, bir yıldan üç yıla hapis cezası ile cezalandırılır.” hükmüne yer verilmiştir. Bu bağlamda cezayı artıran neden olarak düzenlenen bu maddede, sporda ayrımcılığın önüne geçilmesi amaçlanmıştır. Aynı şekilde sosyal medyada sporda ayrımcılığa neden olacak şekilde paylaşım yapılması halinde fail, 1 yıldan 3 yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılacaktır.
Ön Ödeme Kurumu
Ön ödeme kurumu doktrinde; yargılamasız cezalandırmanın bir türü olduğu ve amacının ağır yaptırımı olmayan suçlarda fail ile kamu hukuku arasında bir uyuşma sağlanması olarak açıklanmıştır. (Yurtcan, 2018, s. 296)
Uzlaşma kapsamındaki suçlar hariç olmak üzere, yalnız adli para cezasını gerektiren veya kanun maddesinde öngörülen hapis cezasının yukarı sınırı altı ayı aşmayan suçların faili, ön ödeme önerisinde belirtilen para miktarını ödediği taktirde; soruşturma evresinde kovuşturmaya yer olmadığı, kovuşturma evresinde ise kamu davasının düşmesi kararı verilecektir.
Kanun’un 14. maddesinde düzenlenen; spor alanlarında taraftarların grup halinde veya münferiden belirli bir kişiyi hedef veya muhatap alıp almadığına bakılmaksızın duyan veya gören kişiler tarafından tehdit veya hakaret olarak algılanacak tarzda aleni olarak söz ve davranışlarda bulunma suçu da ön ödemeye tabi suçlardan olduğundan, bu suça ilişkin ön ödeme uygulanacağını belirtmek gerekir.
Sonuç
Sonuç olarak, taraftarların yapılan düzenlemeyle birlikte sosyal medya kullanımı konusunda daha bilinçli bir tutum sergilemesi gerekmektedir. Aksi takdirde sosyal medya üzerinden gerçekleştirdikleri tehdit veya hakaret içerikli paylaşımları sonucunda; 6222 Sayılı Kanun kapsamında yaptırımlar uygulanacağı açıkça hükme bağlanmıştır.
Av. Berk YİĞİT
