Türkiye Futbol Federasyonu Uyuşmazlık Çözüm Kurulu, 5894 sayılı Türkiye Futbol Federasyonu Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanun’un 5. maddesinde ilk derece hukuk kurulları arasında sayılmaktadır ancak görevi ve yetkileri Türkiye Futbol Federasyonu Statüsü’ne ve ilgili talimatlara bırakılmıştır. Bu yazıda Uyuşmazlık Çözüm Kurulu’nun hukuki yapısı, görev ve yetkileri ile yargı yetkisinin kapsamı incelenmiştir.
Uyuşmazlık Çözüm Kurulu’nun Görev ve Yetkileri
Türkiye Futbol Federasyonu Statüsü ’nün 56. maddesinin birinci fıkrasında Uyuşmazlık Çözüm Kurulu’nun görev ve yetkileri düzenlenmiştir. Söz konusu fıkra aynen şu şekildedir:
1.) Uyuşmazlık Çözüm Kurulu.
a) Kulüpler,
b) Kulüpler ile futbolcular, profesyonel teknik adamlar, antrenörler, futbol menajerleri, futbol menajerleri ile futbolcular, profesyonel teknik adamlar, antrenörler, arasında sözleşmeden doğan futbolla ilgili tüm uyuşmazlıkları, taraflarının başvurusu üzerine münhasıran görevli ve yetkili olarak inceler ve karara bağlar. Uyuşmazlık Çözüm Kurulu Hakem Heyeti tarafından verilen kararlar, Tahkim Kurulu’na itiraz edilmemesi ya da itiraz üzerine verilen Tahkim Kurulu kararı ile kesinleşir.
Türkiye Futbol Federasyonu Statünün 56. maddenin 3. fıkrasında ise, Uyuşmazlık Çözüm Kurulu’nun çalışma usul ve esaslarına ilişkin hususların Yönetim Kurulu tarafından hazırlanan talimat ile belirleneceği öngörülmüş olup, Yönetim Kurulu tarafından Uyuşmazlık Çözüm Kurulu Talimatı hazırlanmıştır.
Uyuşmazlık Çözüm Kurulunun Oluşumu
Uyuşmazlık Çözüm Kurulu Talimatı;
Madde 3– Uyuşmazlık Çözüm Kurulu, Federasyon Başkanının teklifi ve Yönetim Kurulunun kararı ile en az beş yıllık meslekî tecrübeye sahip hukukçular arasından seçilecek bir (1) Başkan, altı (6) asıl ve altı (6) yedek üyeden oluşur. Uyuşmazlık Çözüm Kurulunun görev süresi, Federasyon Yönetim Kurulunun görev süresi kadardır. Üyeler kendi aralarından bir Başkan Vekili ve bir Raportör seçer. TFF Yönetim Kurulu, Denetleme Kurulu ile diğer kurul ve yan kurullarında görev yapanlar veya futbol kulüplerinde aktif görevde bulunanlar (profesyonel futbol kulüplerinin seçilmiş veya atanmış kurullarında görev alanlar da dâhil olmak üzere) ile profesyonel futbolcular, teknik adamlar, sağlık ekibi, futbol menajerleri, müsabaka organizatörleri Uyuşmazlık Çözüm Kurulu üyeliği yapamazlar. Kurul, görevinde bağımsızdır. Üyeler istifa etmedikçe veya çekilmiş sayılmadıkça yerlerine yeni üye görevlendirilemez. Ölüm, istifa ve başka nedenlerle oluşan boşalmalarda boşalan görev için TFF Yönetim Kurulu, aynı usulle atama yapabilir. Bu fıkra uyarınca seçilen yedek üyeler, kalan süre kadar görev yapar. Kurulun toplantı yeter sayısı beştir. Kararlar toplantıda hazır bulunan üyelerin salt çoğunluğunun oyu ile alınır. Oyların eşitliği hâlinde Başkanın oyu belirleyicidir.
Kurulun Yapılanması
Uyuşmazlık Çözüm Kurulu’nda 2007-2011, 2011-2015 ve 2015 sonrası olmak üzere 3 farklı kurul yapısı söz konusudur.
Kurul, futbol tahkimine 04/12/2007 tarihinde 5719 sayılı kanun ile dahil olmuştur.
2011-2015 yılları arsında ihtiyari tahkim merci olarak görev yapmıştır. Bu süreçte karşı tarafa yazılı olarak bildirim yapılması ve karşı tarafın kurulun yetkisini kabul etmesi gerekmekteydi; 2015 sonrasında ise TFF Genel Kurulu’nun 25/06/2015 tarihli Genel Kurul Kararı ile TFF Statüsü’nün 55. ve 56. maddelerinin değiştirilmesi neticesinde futbol sözleşmelerinden kaynaklanan ihtilaflara bakmaya “münhasıran” görevli ve yetkili kılınmıştır. 2015 öncesi kurulun zorunlu olarak görev yaptığı sadece iki durum söz konusu olmuştur. Bunlar; sportif cezalar ve yetiştirme tazminatına ilişki ihtilaflardır.
2011-2015 dönemi arasında sağlık personelleri ve müsabaka organizatörleri kurula başvurabilecek kişiler arasındayken, 2015 yılında uygulamaya konulan yeni talimat gereğince bu kişiler kurula başvuracak kişiler arasından çıkarılmıştır.
Kulüpler, futbolcular, teknik adamlar ve futbol menajerleri; aralarındaki futbolla ilgili her türlü sözleşmeden doğan ihtilafların çözümü için kurulun yetkisini kabul edip etmemekte serbest bırakılmışlardır. Bununla birlikte, Uyuşmazlık Çözüm Kurulu Talimatı’nın 02/03/2019 tarihi ile yürürlüğe girmiş olan değişik 2. madde hükmünün 2. fıkrasında sportif cezalarla, yetiştirme tazminatına ilişkin ihtilafların münhasıran Uyuşmazlık Çözüm Kurulu önünde çözüleceği öngörülmüştür.
Kurulun Yargı Yetkisi
2011-2019 Yılları Arasındaki Düzenlemeler Uyarınca UÇK’nın Yargı Yetkisi:
Kurul, kurulduğu 2007 yılından 2009 yılına kadar olan süreçte mülga 3813 sayılı Kanun uyarınca futbolla ilgili sözleşmelerden doğan her türlü uyuşmazlığı tarafların başvurusu üzerine münhasıran incelemek ile görevli olup, zorunlu tahkim kurulu olarak görev yapmaktaydı. 2009 yılında yürürlüğe giren TFF Kanunda ise kurulun görevleri ve yetkisi konusunda herhangi bir düzenleme yapılmamış, bu konuda inisiyatif TFF’ye bırakılmıştır.
2011 yılında Anayasa’nın 59. maddesinde yapılan değişiklik doğrultusunda kurulun yetkisinin yer aldığı TFF Statüsü’nün 55. ve 56. maddeleri değiştirilmiş ve kurul, hem ihtiyari hem de zorunlu tahkim kurulu olarak düzenlenmiştir. Bu düzenlemeye göre, futbol sözleşmelerinden kaynaklanan uyuşmazlıklarda taraflar kurulun yetkisini kabul edip etmemekte serbest bırakılmışlar (ihtiyari tahkim), ancak sportif cezalar ve yetiştirme tazminatına ilişkin uyuşmazlıklarda kurulun yetkisi münhasır (zorunlu tahkim) kılınmıştır.
2011-2015 yılları arasında futbol sözleşmelerinden kaynaklanan uyuşmazlıklarda ihtiyari tahkim mercii olan kurul, TFF Genel Kurulu’nun 25/06/2015 tarihli Genel Kurul Kararı ile TFF Statüsü’nün 55. ve 56. maddelerinin değiştirilmesi neticesinde futbol sözleşmelerinden kaynaklanan ihtilaflara bakmaya “münhasıran” görevli ve yetkili kılınmıştır. Bu doğrultuda 2015 yılından itibaren kurul, futbol sözleşmelerinden kaynaklanan ihtilaflarda 2011 öncesi dönemde olduğu gibi tekrar zorunlu tahkim mercii olmuş ve aşağıda detaylıca bahsedilecek olan Anayasa Mahkemesi’nin 18/01/2018 tarih ve 2017/136 E. 2018/7 K. sayılı kararına (“Anayasa Mahkemesi Kararı”) değin bu şekilde görev yapmıştır.
Anayasa Mahkemesi Kararı
TFF’nin ilk derece hukuk kurullarının sıralandığı TFF Kuruluş Kanunu’nun 5. maddesinin 2. fıkrası şu hükmü ihtiva eder:
“İlk derece hukuk kurulları kulüp lisansı ile ilgili kararlar almaya veya bu Kanun, TFF Statüsü, TFF’nin diğer talimat ve düzenlemeleri ile diğer yetkili TFF kurul ve organları tarafından alınacak kararlara ilişkin olarak çıkacak ihtilaflarda karar vermeye münhasıran yetkilidir.”
Bu düzenleme Anayasa Mahkemesi’nin 18/01/2018 tarih ve 2017/136 E. 2018/7 K. sayılı kararı ile iptal edilmiştir. İptal kararına konu itiraz, anılan hükmün Anayasa’ya aykırılığı iddiası ile İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi’nin 18. Hukuk Dairesi tarafından yapılmış olup, Anayasa’ya aykırılık iddiasının temelini ise TFF Kuruluş Kanunu’nun 5. maddesinin 2 numaralı fıkrasının Anayasa’nın 9., 10., 11., 36., 59., ve 142., hükümlerine aykırı olduğu hususu oluşturur.
TFF’nin ilk derece kurullarından olan Uyuşmazlık Çözüm Kurulu’nun münhasır yetkisini de ortadan kaldıran Anayasa Mahkemesi Kararı ile;
“Anayasa’nın 59. maddesinde spor federasyonlarının yalnızca spor faaliyetlerinin yönetimine ve disiplinine ilişkin kararlarına karşı zorunlu tahkim yoluna başvurulabileceği ve tahkim kurulu kararlarına karşı yargı merciine başvurulamayacağı öngörülmesine rağmen, itiraz konusu kanun hükmünde böyle bir ayrım yapılmaksızın ilgili mevzuat ile TFF kurul ve organlarının kararlarına ilişkin olarak çıkacak tüm uyuşmazlıklar bakımından ilk derece hukuk kurullarının münhasıran karar vermekle yetkili kılınması ve ilk derece hukuk kurullarının kararlarına karşı yargı yoluna başvurulmasının engellenmesi, Anayasa’nın 59. maddesinde yer alan düzenlemeyle bağdaşmadığı gibi ilgililerin mahkemeye erişim hakkını ortadan kaldırmakta ve hak arama hürriyetinin özüne dokunmakta olduğu.” [i] gerekçesi ile TFF Kanunu’nun 5. maddesinin 2. fıkrası iptal edilmiştir.
Ayrıca iptal hükmünün, kararın Resmî Gazete’de yayımlanmasından başlayarak bir yıl sonra yürürlüğe girmesi uygun görülmüştür.
Anayasa Mahkemesi Kararı Doğrultusunda 2019 Yılında Yapılan Düzenlemeler Uyarınca Kurulun Yargı Yetkisi
Uyuşmazlık Çözüm Kurulu’nun yargı yetkisi, 25/06/2015 tarihli TFF Genel Kurul kararı ile değişik TFF Statüsü m. 56 ve Kurul Talimatı madde 2’de düzenlenir. Yukarıda bahsi geçen Anayasa Mahkemesi Kararı’nın 02/03/2018 tarihinde Resmi Gazete’de yayımlanmasından sonra, kurulun yetkisini düzenleyen ve TFF tarafından çıkarılan tüm talimat ve düzenlemelerin yeniden ele alınarak değiştirilmesi gerekiyordu. Bu doğrultuda, aşağıda açıklanacağı üzere Uyuşmazlık Çözüm Kurulu Talimatı’nda değişiklik yapılmış, ancak kurulun münhasır yetkisini düzenleyen TFF Statüsü’nde herhangi bir değişiklik yapılmamıştır.
Talimat, Anayasa Mahkemesi Kararı’nın Resmi Gazete’de yayımlanmasından yaklaşık 11 ay sonra TFF Yönetim Kurulu’nun, 16/02/2019 tarih ve 109 sayılı toplantısında aldığı kararla 02/03/2019 tarihinde yürürlüğe girmek üzere değiştirilmiştir. Bu kapsamda kurulun yargı yetkisinde konu bakımından ikili bir ayrıma gidilmiştir: Kulüpler, futbolcular, teknik adamlar ve futbol menajerleri; aralarındaki futbolla ilgili her türlü sözleşmeden doğan ihtilafların çözümü için kurulun yetkisini kabul edip etmemekte serbest bırakılmışlardır. Bununla birlikte, talimatın 02/03/2019 tarihi ile yürürlüğe girmiş olan değişik 2. madde hükmünün 2. fıkrasında sportif cezalarla, yetiştirme tazminatına ilişkin ihtilafların münhasıran Uyuşmazlık Çözüm Kurulu önünde çözüleceği öngörülmüştür. [ii]
Ayrıca yetkiye ilişkin olarak talimata iki adet geçici madde eklenmiştir. Yeni talimatın yürürlüğe girdiği 02/03/2019 tarihinden önce kurul önünde açılmış dosyalar bakımından kurulun münhasıran yetkili olduğu düzenlenmiştir. Bu şekilde halihazırda kurul nezdinde derdest olan dosyalar bakımından yetki konusunun tartışmalı hale gelmesi engellenmiştir.
Talimatın geçici 2. maddesinde ise 02/03/2019 tarihinden önce imzalanan sözleşmelerle ilgili uyuşmazlıklarda, uyuşmazlığın 02/03/2019 tarihinden sonra kurulun önüne getirilmesi halinde davalı tarafa, dilekçenin kendisine tebliğinden itibaren yedi (7) gün içinde kurulun yetkisine itiraz etme hakkı tanınmıştır. Bu durumda davacı tarafın yatırdığı başvuru ve hakem ücretinin, maktu ücret düşülerek ilgili tarafa iade edileceği belirtilmiştir. Davalı tarafın kurulun yetkisine itiraz etmemesi halinde ise kurulun ihtiyari yetkisinin kabul etmiş sayılacağı hüküm altına alınmıştır.
Başvuru, İnceleme Usulü ve Karar
Kurula yapılacak başvurular yazılı olarak yapılır. Başvuru sahibinin, başvuru ücretini yatırdığına dair ödeme makbuzunu dilekçesine eklemesi zorunludur; zira ücreti yatırılmamış başvurular kurul tarafından dikkate alınmaz. [iii]
Kurul Koordinatörlüğü, bir başvuruyu teslim aldıktan sonra talimatın 6. maddesinde belirtilen zorunlu unsurların dilekçede bulunup bulunmadığı hususunda bir ön inceleme yapar, herhangi bir eksiklik bulunmuyor ise dosya Başkanlar Kurulu’na tevdi edilir. Hakem ücretlerinin de davacı tarafından yatırılmasının ardından dava dilekçesi ve ekleri davalı tarafa tebliğ edilir. Davalı tarafın hakemini de seçmek suretiyle davacının dilekçesine karşı cevaplarını kurula sunmak için, dilekçenin kendisine tebliğinden itibaren yedi (7) günlük süresi vardır.
Kurul nezdinde uyuşmazlıklar, tarafların seçeceği veya seçilmiş sayılacağı iki hakem ile Başkanlar Kurulu’ndan bir Başkan’dan oluşan üç kişilik Hakem Heyeti tarafından incelenip karara bağlanır. Kararlar, TFF Kanunu TFF Statüsü, TFF Talimat ve Düzenlemeleri ile FIFA ve UEFA kurallarını esas alarak Türk maddi hukukuna göre karar verilir.[iv]
Hakem Heyeti, gerekçeli kararlarını Hakem Heyeti oluşumu tarihinden itibaren en geç dört (4) ay içinde vermek zorundadır. Haklı sebeplerin varlığı halinde Hakem Heyeti bu sürenin birer aylık dönemler halinde uzatılmasına karar verebilir.[v]
Uyuşmazlık Çözüm Kurulu Hakem Heyeti tarafından verilen kararlar, kararın tebliğinden itibaren 7 gün içerisinde Tahkim Kurulu’na itiraz edilmemesi ya da itiraz üzerine verilen Tahkim Kurulu kararı ile kesinleşir.[vi]
Sonuç
Uyuşmazlık Çözüm Kurulu, geçmişte olduğu gibi hala daha tartışılmaya devam etmektedir. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin TFF organlarının bağımsız olmadığını belirtmesi ve Anayasa Mahkemesi’nin vermiş olduğu karar da Uyuşmazlık Çözüm Kurulu’nun varlığının ve işleyişinin sorgulanmasını destekler niteliktedir. Bu durum da ilerleyen süreçlerde Uyuşmazlık Çözüm Kurulu’nun vereceği kararlarla Türkiye’de oynanan futbola nasıl etkilerde bulunacağı merak konusudur.
Av. Gökçe YURDAKUL
[i] Anayasa Mahkemesi Kararı, No. 2017/136 E. 2018/7 K. ,18.01.2018;
[ii] UÇK Talimatı 2019, m. 2
[iii] UÇK Talimatı m.6
[iv] UÇK Talimatı m.17
[v] UÇK Talimatı m.12
[vi] UÇK Talimatı m.13
